Een grandioos boek. Zo eentje waarvan ik denk dat goed zou zijn als iedereen het zou lezen. In deze bespreking doe ik een poging om uit te leggen waarom.
Samenvatting
Flaptekst van de Nederlandse vertaling: Dit is het verhaal van negen mensen die de wereld van de bomen leren zien – en horen. Een laadmeester bij de Amerikaanse luchtmacht die tijdens de Vietnamoorlog gered wordt door een bodhiboom, een verguisde wetenschapster die bomen met elkaar hoort communiceren, een kunstenaar met een bijzondere verzameling foto’s van een bedreigde kastanjesoort: deze drie, en nog zes anderen, allen onbekenden van elkaar, zullen op verschillende manieren betrokken raken bij een laatste, heftige verzetsdaad om de resterende paar hectare oerwoud van het Noord-Amerikaanse continent van de ondergang te redden. ‘Tot in de hemel’ is Powers ten voeten uit: een verrassende fusie van natuurwetenschap en literatuur, een monumentale roman over bomen en mensen. Het is een meeslepende vertelling over activisme en verzet, en tegelijkertijd een loflied op een wereld naast de onze.
Door de bomen het bos
Dit is een boek dat ons, mensen, een spiegel voorhoudt:
‘Life has a way of talking to the future. It’s called memory.’
… en tot nederigheid dwingt:
‘People aren’t the apex species they think they are. Other creatures – bigger, smaller, slower, faster, older, younger, more powerful – call the shots, make the air, and eat sunlight.’
Het is een ode aan boeken en aan lezen:
‘But Ray needs fiction now as much as anyone. The heroes, villains, and walk-ons his wife gives him this morning are better than truth. Though I am fake, they say, and nothing I do makes the least difference, still, I cross all distances to sit next to you in your mechanical bed, keep you company, and change your mind.’
… maar vooral, natuurlijk, aan bomen:
‘Everything in the forest is the forest.’
Het is allesbehalve geruststellend
‘We’re always, always wrong.’
…en heeft zelfs een tamelijk sombere ondertoon:
‘We have always all been doomed.’
En toch denk ik dat de wereld er een beetje beter van wordt als iedereen de boodschap van dit boek ter harte zou nemen en een voorbeeld zou nemen aan de bomen om ons heen. Dan zouden we met elkaar onze leefomgeving versterken, in plaats van kapotmaken.
Sommige recensenten wijzen op de tekortkomingen in het boek. Ze vinden de rol van enkele personages in het verhaal wat onduidelijk of overbodig. Of dat Powers iets te vaak in herhaling valt om zijn boodschap over te brengen. Op zich kan ik me wel vinden in zulke punten van kritiek. Maar deze keer zie ik ze door de vingers. Powers’ boodschap is te belangrijk en zijn verhaal te krachtig om daarover te struikelen. Bovendien weet deze auteur alles prachtige te verwoorden. Ik zou nog veel meer zinnen kunnen citeren die ik tijdens het lezen heb genoteerd, maar veel beter lijkt me als je ze zelf tot je neemt, in de context waar ze in geplaatst zijn.
Tips
Hopelijk ga je dit boek lezen. In dat geval ben ik zo vrij je drie tips mee te geven:
- Neem de tijd. Daarmee bedoel ik enerzijds dat je het beste even kunt kauwen op de zinnen, in plaats van door het plot heen te jagen. Anderzijds dat het geen kwaad kan om te pauzeren tussen de verschillende verhaallijnen door (elk personage heeft een eigen vertakking van het verhaal). Leg het boek zo nu en dan aan de kant, lees of doe iets anders, en neem het dan later weer ter hand. Als ik eerlijk ben, was ik na het eerste deel, Root, een beetje teleurgesteld, omdat ik had verwacht dat ik dit boek meteen geweldig zou vinden. Pas toen ik rustiger en met tussenpozen ging lezen, begon ik het verhaal meer te waarderen. Nu ben ik zwaar onder de indruk.
- Lees aanvullend Ways of Being van James Bridle. Bridle had zich bij het schrijven daarvan laten inspireren door dit boek, en Bridle inspireerde mij weer om dit boek te lezen. Zie ook mijn bespreking van Bridle’s boek, dat eveneens geweldig is.
- Bekijk ook deze fascinerende video van KurzGesagt, een initiatief van Duitse wetenschapscommunicatoren. De video geeft je een idee van hoe kort onze aanwezigheid op aarde is, vergeleken met de hele ontstaansgeschiedenis van onze planeet. Je kunt die op de achtergrond afspelen; verteller Steve Taylor komt af en toe voorbij om een update te geven over waar je je in de tijd bevindt.
#DeZinVanHetBoek
Uit elk boek dat ik lees, kies ik een zin die mij erg raakt, of die de bedoeling van het boek goed verwoordt. Het kan ook zijn dat die zin juist aansluit bij actuele gebeurtenissen of discussies in de samenleving. Uit dit boek koos ik deze zin:
‘You’re not just you.’
Zie ook Op zoek naar de zin van het boek.
Bron
Richard Powers (2018) – The Overstory. New York: W.W. Norton & Norton