
Tien jaar geleden had ik het voorrecht om een poosje met onderwijsheld Jasper Rijpma op te lopen. Samen met een groepje enthousiaste leraren organiseerden we in Amsterdam onderwijsmeetups. En Jasper dacht enthousiast mee over een schoolplan dat mijn partner en ik met hulp van een grote groep onderwijsvrienden in 2016 indienden voor de Amsterdamse Scholenchallenge.
Nu voelde het als een voorrecht om over de schouders van zijn dochter mee te lezen met de wijze lessen die hij – met hulp van diverse grote denkers – aan haar doorgeeft.
Van de achterflap
Wanneer Jasper Rijpma in 2020 de diagnose uitgezaaid melanoom krijgt, weet hij één ding zeker: hij wil iets achterlaten voor zijn vierjarige dochter.
In zestien brieven vervlecht Rijpma zijn veelbewogen persoonlijke geschiedenis met lessen van denkers en dichters als Roemi, Aristoteles, Martha Nussbaum, André Hazes en Annie M.G. Schmidt. Hij reflecteert op universele thema’s als vriendschap, vrijheid en liefde, maar ook maatschappelijke onderwerpen als wonen en opvoeden krijgen aandacht – waarbij hij telkens weer wijst op het belang van goed onderwijs voor ieder kind, als fundament van een gezonde samenleving.
Rijpma voert de lezer van het Griekenland van 300 voor Christus, via de omzwervingen van Giuseppe Garibaldi en het Andalusië uit zijn eigen jeugd, naar de meest recente verkiezingsuitslagen en vér daarvoorbij – helemaal tot aan zijn opvattingen over het goddelijke.
Wat ik je nog zeggen wil is bedoeld als reddingsboei, niet alleen voor zijn dochter, maar voor álle mensen.
Kijk niet alleen naar wat je uit het leven kunt halen, maar ook wat je kunt brengen
Bevoorrecht zijn is ook een centraal thema in de brieven die geschiedenisdocent Jasper aan zijn dochter schrijft. Bij het ophalen van alle herinneringen wijst hij haar op hoe geweldig het leven is dat zij samen met haar moeder hebben mogen leiden. Dat het lang niet iedereen op de wereld is gegeven om op te groeien in een land waar zoveel zo goed is geregeld. Van de zorg en uitkeringen, waardoor hij minder hoeft te werken en tijd met zijn gezin kan doorbrengen, tot aan de Nederlandse fietsinfrastructuur, die hij jubelend een wereldwonder noemt.
Jasper is dankbaar voor de kansen waarmee hij in ons deel van de wereld opgroeide. Die dankbaarheid lijkt zijn drang om de wereld mooier te maken, nog verder te versterken. Ze vormt ook de kern van de adviezen die hij zijn dochter geeft: wees solidair, handel vanuit compassie voor je medemens. In de woorden van de geschiedenisdocent: ‘We hebben ongekende mogelijkheden tot onze beschikking. We behoren tot de mondiale elite. In feite zijn wij een soort keizers, die ons kunnen laven aan luxe en comfort op een cruise door de Mare Nostrum wanneer we daar zin in hebben. De vraag hoe we die voorrechten en mogelijkheden aanwenden om iets toe te voegen aan het leven van anderen, dat is de ware les die ik trek uit de Meditaties van Marcus Aurelius.’
Dit advies is overigens ook gericht aan alle onderwijscollega’s, die hij oproept om onderling af te spreken om kinderen bewust te leren ‘samen te leven.’
Het zijn geweldige lessen waar ik het alleen maar mee eens kan zijn. Tegenwoordig lijken veel mensen vooral bezig te zijn met voor zichzelf het beste uit het leven te halen (ikke eerst en veel meer dan jij!). Dan zijn hard mensen nodig die juist kijken naar wat ze kunnen brengen. We moeten de stap zetten van How can I make this about me? naar How can we make this about us?
Jasper schrijft dit niet alleen voor, hij leeft het ook voor. Als docent, als oprichter/aanjager van het geweldige programma Ontwikkelkracht, en als medemens. Ik hoop dat zijn dochter zijn adviezen ter harte neemt, en dat iedereen die over haar schouders meeleest dat ook doet.
Het zal niet verbazen dat ik dit boek van harte aanbeveel. Wat ik ook aanraad, is dat je tijdens het lezen wat zakdoekjes bij de hand houdt. Vooral de momenten waarop Jasper zich afvraagt hoe zijn dochtertje in de wereld zal staan als ze ouder is, zijn ontroerend. En wanneer hij vertelt welke lessen hij zelf van deze wijze kleuter heeft geleerd. Zoals dat sommige dingen geen waarom hebben. Prachtig. Dankjewel, Jasper.
#DeZinVanHetBoek
Uit elk boek dat ik lees, kies ik een zin die mij erg raakt, of die de bedoeling van het boek goed verwoordt. Het kan ook zijn dat die zin juist aansluit bij actuele gebeurtenissen of discussies in de samenleving. Uit dit boek koos ik deze zin: ‘Ik zou graag willen zien dat jij in een land opgroeit waar verschillen gevierd worden.’
Zie ook Op zoek naar de zin van het boek.
Bronnen
Jasper Rijpma (2024) – Wat ik je nog zeggen wil. Levenslessen voor mijn kind. Amsterdam: Ambo Anthos
Ontwikkelkracht. Landelijk verbeterprogramma voor schoolteams in po en vo