Dit is een bespreking van de (leeservaring van de) hertaling van ‘t Hooge Nest van Roxane van Iperen. Een hertaling is een aanpassing van de originele tekst. In dit geval houdt de aanpassing in dat het verhaal van Roxane van Iperen in eenvoudiger Nederlands is geschreven, op taalniveau B1. Daardoor is de tekst begrijpelijk voor een grote groep mensen. Ook deze blogpost is in B1 geschreven.
Over het boek
Het boek ‘t Hooge Nest gaat over de gebeurtenissen van de Joodse familie Brilleslijper tijdens en kort na de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Het is geschreven als een roman, maar gaat over een familie die echt heeft bestaan. De schrijver, Roxane van Iperen, heeft voor het schrijven veel onderzoek gedaan en veel feiten in het verhaal verwerkt.
De versie die ik las is een uitgave in begrijpelijk Nederlands. Deze is uitgegeven door de uitgeverij Eenvoudig Communiceren, en de tekst is aangepast door Jet Doedel. Jet Doedel heeft veel zinnen flink ingekort en moeilijke woorden vervangen door eenvoudiger woorden. Deze versie bevat 120 pagina’s; het origineel is bijna 400 bladzijden.
Het verhaal gaat over twee Joodse zussen Janny en Lien, en hun families. Wanneer de Duitsers de macht in Nederland overnemen, zijn er veel Nederlanders die de Duitsers helpen. Daarom moeten Joodse mensen schuilen om te voorkomen dat ze worden opgepakt.
Janny en Lien gaan in het verzet en verstoppen zich met hun familie in een huis dat ‘t Hooge Nest heet. Hooge is een ouderwetse spelling van hoge, en nest is een ander woord voor thuis. Het is ook het huis waar de schrijver Roxane van Iperen woont. Toen zij de geschiedenis van haar huis ging bestuderen, ontdekte ze het verhaal van de Brilleslijpers en daarom schreef ze dit boek.
Als in het verhaal de zussen worden verraden, worden ze op de trein naar een concentratiekamp gezet. Onderweg daar naartoe en in het kamp maken ze vreselijke dingen mee. De Duitsers mishandelen de gevangenen en laten iedereen heel erg hard werken. De gevangenen krijgen niet genoeg eten en drinken en als ze ziek worden, is er geen zorg. Er vallen vele duizenden doden. De zussen overleven het kamp maar net.
Bijzondere leeservaring
Zelf lees ik veel boeken op hogere taalniveaus. De reden dat ik koos voor de versie in eenvoudig Nederlands, is omdat ik het boek samen las met mensen die Nederlands leren. In Haarlem begeleidde ik als vrijwilliger bij de Bibliotheek Zuid-Kennemerland de wekelijkse online leesclub voor NT2-taalleerders. Een NT2-taalleerder is iemand voor wie Nederlands de tweede taal is, en die dus die taal aan het leren is.
De deelnemers van afgelopen jaar kwamen uit verschillende landen – Argentinië, Brazilië en Turkije. Zij waren in hun eigen taal hoger opgeleid en kunnen in het Nederlands op B1 niveau lezen en schrijven. Tijdens de online leesclub konden ze verder oefenen met uitspraak, de betekenissen van woorden en vaste uitdrukkingen.
Aan het begin van het jaar lazen we elke week teksten van Nieuwsbegrip. Dat is een dienst voor scholen die eenvoudige teksten over het nieuws maakt. Tijdens de eerste bijeenkomsten van de leesclub vonden de deelnemers het interessant om nieuwsteksten te lezen, omdat ze zo leerden over gebeurtenissen waar veel Nederlanders mee te maken hebben. Maar het bleef voor hen ook lastig omdat bij nieuwe gebeurtenissen heel veel nieuwe woorden worden gebruikt. Ook al zijn de teksten dan eenvoudig, je bent toch de hele tijd bezig nieuwe begrippen te leren.
Op een gegeven moment stelde ik voor om samen een boek te lezen. Dat wilden de deelnemers graag. Op dat moment had ik een klein groepje van drie, soms vier, deelnemers, die ik om de beurt kon laten voorlezen. De groepjes waren expres klein, zodat iedereen veel kon oefenen. Ik hielp met de uitspraak en met de uitleg van woorden die de deelnemers nog niet kenden.
Twee deelnemers stopten met de leesclub omdat ze op dezelfde tijd moesten meedoen aan een andere cursus. De twee deelnemers die verder gingen, de Braziliaanse Daniella en de Argentijnse Martin, waren heel erg enthousiast over deze leeservaring. Zij vonden het heel erg waardevol dat ze zich een aantal maanden lang konden verdiepen in een verhaal. Net als bij nieuwsteksten kwamen in dit boek regelmatig woorden voor die ze nog niet kenden. Maar het grote verschil met nieuwsteksten is dat zulke woorden in een verhaal regelmatig terugkomen. Door die herhaling konden de deelnemers de betekenis beter onthouden.
Ze waren ook heel erg blij dat ze een boek hebben uitgelezen. Ook als je in je eigen taal veel leest, dan nog is het een bijzondere prestatie om een heel boek in een andere taal te lezen. Het gaf de deelnemers een tevreden gevoel: ze hebben een doel behaald.
Maar vooral vonden zij het heel erg bijzonder dat ze dankzij dit boek nu veel geleerd hebben over een belangrijk deel van de Nederlandse geschiedenis. En ze waren erg geraakt door wat de hoofdpersonen in het verhaal allemaal meemaakten.
Dat was ik zelf ook. Om eerlijk te zijn had ik dat van tevoren niet verwacht. Ik had de originele versie van ‘t Hooge Nest nog niet gelezen, maar ander werk van Roxane van Iperen wel. Daarom weet ik van haar dat zij heel mooi kan schrijven – zij gebruikt veel mooie, maar ook wel moeilijke en lange woorden en zinnen.
Mijn verwachting was dat de hertaling van Eenvoudig Communiceren te feitelijk zou zijn en dat de pijnlijke gebeurtenissen en de emoties in het verhaal niet duidelijk zouden overkomen. Maar ik had ongelijk: er waren veel momenten waarop de deelnemers en ik even moesten slikken na wat we net hadden gelezen. De vreselijke behandeling van de Joden door de Duitsers, maar ook van de Nederlanders die de Duitsers hielpen – we waren er vaak stil van.
Het was voor ons een heel bijzondere leeservaring. Ik vind het ook een heel goede zaak dat dit verhaal beschikbaar is in begrijpelijk Nederlands en ik hoop dat veel mensen het lezen.
#DeZinVanHetBoek
Uit elk boek dat ik lees, kies ik een zin die mij erg raakt, of die de bedoeling van het boek goed verwoordt. Het kan ook zijn dat de zin uit zo’n boek juist ook heel erg aansluit bij het gebeurtenissen of discussies in de samenleving. Uit dit boek koos ik deze zin:
‘We moeten hier doorheen.’
Zie ook Op zoek naar de zin van het boek.
Bronnen
Roxane van Iperen (en Jet Doedel) – ‘t Hooge Nest in makkelijke taal
Leeslichtreeks – alle boeken van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren in begrijpelijke taal
Tips over lezen en schrijven op taalniveau B1: https://b1teksten.nl/
Checken of een woord op B1-niveau is: https://www.ishetb1.nl
Nederlands leren bij de bibliotheek in Haarlem: https://www.bibliotheekzuidkennemerland.nl/onderwijs/nederlands-leren.html
Met dank aan Daniella Coimbra en Martin Elsner Ramos voor de leeservaring en voor hun feedback op deze blogpost!